slachthuislaan

Kruitkelder gevonden in oude stadsomwalling

Op de Noordersingel stootten arbeiders bij graafwerken in de zone tussen het waterzuiveringsstation en het voormalige containerpark, op restanten van de vroegere Brialmontomwalling. Het bleek om een wapen- en munitieopslagplaats te gaan.

Verdedigingsgordel uit 19e eeuw

De Brialmontomwalling werd in de 19e eeuw aangelegd ter verdediging van de stad, en volgde voor een groot deel de huidige Ring en Singel. Antwerpen was immers de nationale terugvalsbasis waar de koning, regering en het parlement zich konden terugtrekken in geval van oorlog. De Brialmontomwalling verving de 'Spaanse omwalling' uit de 16e eeuw die het tracé van de Leien volgt.

De bouw startte in 1859 en duurde 5 jaar. De omwalling werd genoemd naar haar architect, ingenieur Henri-Alexis Brialmont. 

De omwalling was een enorm bouwwerk met aan de binnenzijde een aarden wal en een zeer brede gracht. In de hoofdgracht lagen vooruitstekende delen die dwars in de gracht staken, de zogenaamde 'caponnières'. Voor dit geheel lag nog een tweede gracht met wallen en vooruitstekende delen, die 'saillants' werden genoemd. De omwalling bevatte ook enkele monumentale stadspoorten.

Brialmontomwalling afgebroken in 20e eeuw

De Brialmontomwalling was echter al snel gedateerd door de snelle ontwikkelingen in de krijgsvoering. De omwalling werd als stadsverdediging al in het begin van de 20e eeuw opgegeven en raakte in verval. 

Hoewel voorheen al delen verdwenen waren, is de omwalling vooral afgebroken voor de aanleg van de ring en singel in de jaren 1950-60, waarbij grote delen gedynamiteerd zijn. Kleine restanten zijn nog steeds zichtbaar, bijvoorbeeld Brilschans en Mastvest.

De ligging van de omwalling is vrij nauwkeurig bekend.  

Gebouwen voor munitie en wapens op de Noordersingel

Op basis van historische kaarten bleek op de Noordersingel een 'caponnière' te liggen. Op deze caponnière stonden 2 gebouwen. Deze werden gebruikt voor het opstellen van geschut en als opslagplaats voor munitie.

Tijdens het archeologische onderzoek is een deel van beide gebouwen gedocumenteerd. De archeologen hebben nog vrij imposante resten gevonden van de funderingen en muurresten in baksteen die tot iets boven het vloerniveau zijn bewaard. 

De funderingen zitten zeer diep, zo'n 2,5 m. Dit komt omdat de grond in de vallei van de Schijn ligt en vroeger moerassig, onstabiel gebied was. 

Aan de zijden waar beide gebouwen tegenover elkaar liggen zijn de muren relatief dun en zijn in de fundering zogenaamde ‘spaarbogen’ verwerkt. Dergelijke bogen vereisen minder bakstenen dan een massieve fundering. Aan de andere zijden, die niet gedekt worden door het tegenoverliggende gebouw, zijn de muren zeer dik (circa 1,5 m) en hebben ze een massieve fundering.

De gebouwen zijn na het opgeven van de omwalling hergebruikt voor andere doeleinden. Dat blijkt immers uit de betonnen vloer die later op de natuursteen werd gegoten. Wat de nieuwe functie was van de gebouwen, is niet duidelijk geworden tijdens het onderzoek.

Plaatsen koker voor afwatering Ring

Op de plaats waar de archeologische resten gevonden zijn, komen kokers voor de afwatering van de Ring. Het grootste deel van de resten zal daarom worden afgebroken. Dankzij het werk van de archeologen zijn de restanten van de 2 gebouwen echter goed gedocumenteerd.

Bekijk meer foto's in onze rubriek 'werf in beeld'>